Pedagogy of Punjabi

 ਇਹ ਰਹੀ “ਮਾਂ”  ਮਾਂ ਤੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਰੂਪ ਸੁਹਾਵਾ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਨਾ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ। ਤੇਰੀ ਮਮਤਾ ਅਤੁੱਟ ਨਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਦਾ ਹੀ ਪਿਆਰਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੱਸਿਆ, ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਚਮਕ ਆਈ। ਮੇਰੀ ਹਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਲਗਾਈ। ਰਾਤਾਂ ਜਾਗ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸੰਭਾਲੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਲੇ। ਸਾਡੀ ਖਾਤਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿੰਦੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਗਮ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਆ ਜਾਂਦੀ। ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਂਦੀ, ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਤੇਰੀ ਹੱਸਦੀ ਸੂਰਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋਣ। ਮਾਂ ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਬਕ ਸਿਖਾਂਦੀ। ਸੱਚ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਰਾਹ, ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਿਖਾਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗਲਤੀ ਕਰ ਬੈਠਦੇ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਸਹੀ ਕਰਾਂਦੀ। ਡਾਂਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਆਰ ਛੁਪਿਆ, ਇਹ ਗੱਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਸੁੰਨਾ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਰ ਪਲ ਸੋਹਣਾ। ਤੂੰ ਹੈਂ ਤਾਂ ਹਰ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਲੱਗੇ, ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਧੂਰਾ। ਮਾਂ ਤੇਰਾ ਕਰਜ਼ਾ ਅਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਈਏ। ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੰਨਤ, ਅਸੀਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਰਹੀਏ।

  ਭੂਮਿਕਾ : ਵਿਸਾਖੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਭਾਗ: ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਨ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੇਲੇ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਝੂਲੇ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਿਨ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀਵਾਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 1699 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ : ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਖੁਸ਼ੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਿਲਜੁਲ ਕੇ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

  ਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੰਮ, ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਦੱਸੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।  ਸਧਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ਜੋ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ: ਰਾਮ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ: ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ: 1. ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ (Transitive Verb) ਜਿਸ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।  ਉਦਾਹਰਨ: ਉਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। (ਕਿਤਾਬ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ) 2. ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ (Intransitive Verb) ਜਿਸ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਸਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।  ਉਦਾਹਰਨ: ਬੱਚਾ ਸੌਂਦਾ ਹੈ। (ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ)  ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਨ: ਮੈਂ ਖੇਡਦਾ ਹਾਂ ਉਹ ਦੌੜਦੀ ਹੈ ਅਸੀਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕੰਮ, ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਦੱਸੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਧਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ: ਜੋ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ: ਰਾਮ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ: ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ  ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ: 1. ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ (Transitive Verb) ਜਿਸ ...